Hoe nieuw is nieuws?

Televisie, radio en internet zijn op dit moment veruit de snelste media voor onze nieuwsvoorziening. Toch is hun snelheid relatief beperkt in verhouding tot weblogs, RSS en de grote hoeveelheid forums. De traditionele journalistiek reageert slechts traag op deze nieuwe ontwikkelingen.

De groei van het aantal mediakanalen en de diversificatie binnen die kanalen heeft het nieuwsaanbod van vandaag enorm vergroot. Op televisie gold bijvoorbeeld het 8 uur journaal tot voor kort als dé bron van het echte nieuws. Op dit moment wordt vanaf vier 's middags bijna elk uur een journaal uitgezonden op diverse televisiestations. Opvallend is echter dat de verschillende tv-stations bijna allemaal hetzelfde nieuws brengen. Hetzelfde geldt voor de radiobulletins. De journalistieke benadering en verwerking van de dagelijkse nieuwsfeiten vertalen zich blijkbaar op verschillende plekken in vergelijkbare producten. In mindere mate geldt dit voor de dagbladen, die vanuit hun historie, achtergrond en geaardheid een grotere verscheidenheid aan de dag leggen.

Nieuwsvreter
Is de verscheidenheid binnen de traditionele media nog redelijk te overzien, bij de nieuwe media lijkt er geen eind aan te komen: websites, SMS, RSS, weblogs, e-mail, alerts, om nog maar te zwijgen over de combinaties van deze vormen. De moderne nieuwsvreter kan zich te goed doen aan een overdaad aan informatie vanuit alle uithoeken van de wereld.

Een Brits onderzoek uit 2003 verdeelde de nieuwsconsumenten in zes categorieën. Zo zijn er de all-rounders (33% van de bevolking), met een brede maar niet altijd diepgaande interesse in alle soorten nieuws: van lokaal tot internationaal en van triviaal tot serieus. Deze groep behoort tot de lagere inkomensklasse en kijkt veel televisie. De ho-hums (20%) kijken ook veel televisie, maar zijn vooral jonge vrouwen met belangstelling voor roddel. De zogeheten news hounds (14%) zijn het tegenovergestelde van ho-hums: zij zijn goed opgeleid, van middelbare leeftijd en ware ‘nieuwsjunks’. Actualiteiten, zakelijk en financieel nieuws hebben hun voorkeur. Early Birds (13%) zijn koppensnellers die het nieuws in hapklare brokken tot zich nemen. Techno’s (12%), vooral mannen tussen de 20 en 45, zoeken financieel en zakelijk news-on-demand, houden van sportnieuws en interviews met experts en dat alles op een tijdstip waarop hen dat het beste uitkomt. Night Owls tenslotte (8%) zijn jonge en relatief laag opgeleide vrouwen, die vooral in de avond behoefte hebben aan nieuws via televisie, radio, kranten en/of internet.

Gericht koppensnellen
De recente ontwikkelingen in de nieuwsverspreiding, zoals weblogs, RSS en forums, lijken dus vooral interessant voor de early birds en techno’s. Gericht koppensnellen op een zelfgekozen tijdstip, zo luidt het devies. De profielen van de twee genoemde groepen vertonen sterke overeenkomsten met de eerste internetgebruikers van een jaar of twaalf geleden. Door hun omgeving werden zij veelal versleten als sociaal-arme computernerds, maar zij zagen wel degelijk de potentie van het medium. Het is dezelfde groep die nu een stap verder zet in de netconsumptie, op het moment dat het massapubliek begint warm te draaien op internet.

Het uitgebreide palet aan nieuwsvoorzieningen via internet stelt de early birds, techno’s en andere 'freaks' in staat om zelf nieuwsbron te worden via bijvoorbeeld een website of weblog. Aan nieuws en informatie geen gebrek. Via RSS zijn ze in staat om heel snel en efficiënt informatie tot zich te laten komen en deze vervolgens snel te vertalen in nieuwe nieuwsberichten.

Kritiek
De kritiek van de professionele journalistiek op deze vorm van civiele journalistiek is dan ook dat deze laatste alleen maar feiten weergeeft, zonder context en zonder redactionele bewerking. Elk bericht is gelijk aan een ander bericht; het laatste bericht staat bovenaan. Maar naarmate heel veel feitelijke berichten over één specifiek onderwerp op één verzamelplaats staan, ontstaat bijna vanzelf een context. Het nodigt de lezer zelfs uit om berichten onderling kritisch te vergelijken. Zeker als die berichten worden vergezeld door discussies van bezoekers van zo’n verzamelplaats. Dit laatste is een zeer gebruikelijk fenomeen op weblogs en forums.

Het gebrek aan professionaliteit is eveneens een stevig punt van kritiek van de traditionele journalistiek. De weblog’s en forums zouden in de lucht worden gehouden door een kleine groep hobbyisten, die schrijven voor een iets grotere groep lezers. Die lezers geven met enige regelmaat ongenuanceerd hun mening over een bepaald onderwerp, zonder dat er sprake is van redactioneel ingrijpen - tot persoonlijke doodsbedreigingen aan toe. Ook Theo van Gogh werd via verschillende weblogs meerdere malen met de dood bedreigd.

Groeimarkt
Toch kan de moderne journalistiek niet meer om de civiele online journalistiek heen. Het aantal weblogs is sterk groeiende, het aantal lezers volgt die trend progressief en ook de RSS-markt is niet meer te negeren. Bijna dagelijks worden nieuwe initiatieven gestart en de industrie volgt.

De Amerikaanse markt telt nu 120 miljoen mensen online, waarvan er inmiddels 7% een weblog onderhoudt. Dat zijn er zo’n 8 miljoen. 27% van de online Amerikanen geeft aan lezer te zijn van één of meerdere weblogs, oftewel een lezerskring van ruim 32 miljoen. Azië laat vergelijkbare en soms zelfs hogere cijfers zien. Betrouwbare Nederlandse gegevens ontbreken, maar met de groei van de lokale markt zullen die ongetwijfeld binnenkort beschikbaar komen.

Slagkracht
Dat de slagkracht van een weblog groot kan zijn, blijkt wel uit de ervaringen van weblogger Gert Jan Kole. Op zijn weblog Kole’s Queeste vertelt hij dat de directie van een grote klant van zijn bedrijf hem bevolen had een bericht van zijn website te halen. Reden: de klant was met een kapitaalintensief project bezig, maar Google verwees bij de zoekterm naar dat project als eerste naar de site van Kole. Dit kwam omdat Kole toevallig één berichtje over dat project had gepost. De journalisten die het bedrijf benaderden over het project in kwestie, refereerden naar de weblog van Kole in plaats van naar de persberichten van het bedrijf zelf.

Deze ervaring leerde Kole dat de doorzoekbaarheid van internet en weblogs een grotere rol speelt dan de oplage in termen van gedrukte exemplaren of dagelijkse bezoekers. De weblog van Kole is in zijn eigen ogen relatief klein. Hij vraagt zich dan ook terecht af hoeveel groter de impact van geenstijl.nl, sargasso.nl en aboutblank.nl zou zijn. Geenstijl.nl bijvoorbeeld haalt regelmatig 100.000 lezers per dag. De opinie van Kole over het fenomeen weblog is duidelijk: "Ontkennen helpt niet, bagatelliseren evenmin, er tegen vechten al helemaal niet. De journalistiek moet dit fenomeen juist aangrijpen en uitbuiten."

Analyse
De journalistiek buit de mogelijkheden van het nieuwe fenomeen echter nog maar met mondjesmaat uit. Her en der beginnen wel steeds meer traditionele titels een weblog en worden nieuwssites uitgerust met RSS-feeds, maar de groei zit 'm voornamelijk in de civiele hoek van de markt. En we staan nog maar aan het begin.

Nieuws zal steeds meer een relatief begrip worden. De hoeveelheid berichten is imposant groot, de snelheid waarmee berichten over het net schieten is ongekend hoog. In een mum van tijd is nieuw nieuws oud nieuws en is het op verschillende locaties op het net al becommentarieerd en bediscussieerd, nog voordat de professionele journalistiek er iets mee heeft kunnen doen.

Daarmee komt de nadruk van de journalistiek nog meer te liggen op de analyse van nieuws en niet zozeer het najagen van nieuws, dat immers overal verkrijgbaar is en vaak nog gratis ook.

Dit artikel is geschreven door Peter Wiegman en ondergetekende en gepubliceerd in Media Facts, Februari 2005, Nr. 1.